Ουίλλιαμ Σαίξπηρ

Ο βασιλιάς Ριχάρδος ο Β’

Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα

Όπως λέει στην εισαγωγή του βιβλίου ο μεταφραστής Βασίλης Ρώτας, ο βασιλιάς Ριχάρδος ο Β’ είναι ο μεσαιωνικός άνθρωπος της εξουσίας που πεθαίνει με την οδύνη ότι βλέπει να σβήνει το όνειρο της κοσμικής του εξουσίας που την είχε στηρίξει όλη πάνω στη θεία βούληση. Στη θέση της, ανατέλλει ο ηγέτης της αναγέννησης.

Ο Σαίξπηρ, ο δραματικός ποιητής, περιγράφει το πορτρέτο ενός άρπαγα ηγέτη, επιρρεπή στην κολακεία και σε δημαγωγικά καμώματα.

Σε αυτό το θεατρικό έργο, όπου πρωταγωνιστούν όλα τα ιστορικά πρόσωπα της Αγγλίας της εποχής του 16ου αιώνα, ο Ριχάρδος καλείται να λύσει τη διαφορά μεταξύ του δούκα του Έριφετ, Χένρυ Μπόλινγκμπροκ (μετέπειτα βασιλιά Ερρίκου Δ’) και του δούκα του Μόουμπρη, δούκα του Νόφοκ.

Ο πρώτος κατηγορεί τον δεύτερο ότι σκότωσε το θείο του Ριχάρδου, Τζων Γκαντ, και ότι καταχράστηκε δημόσιο χρήμα επ’ ωφελεία του, αντί να το χρησιμοποιήσει για να επανδρώσει το στρατό του.

Ο Ριχάρδος, αδύναμος, αναποφάσιστος και δειλός καθώς είναι, αντί να κάνει δίκη ή και μονομαχία ανάμεσα στους δύο δούκες, αποφασίζει παρορμητικά και στέλνει και τους δύο εξορία. Με την πρόφαση, δήθεν, να μη λερωθούν τα εδάφη της πατρίδας τους με αίμα, στέλνει τον μεν εξάδελφό του δούκα Έριφετ, εξορία για έξι χρόνια, τον δε δούκα του Νόφοκ τον στέλνει εξορία για πάντα. Σε περίπτωση ανυπακοής, θα εφαρμοστεί ποινή θανάτου.

Όσο όμως λείπει εξόριστος ο εξάδελφος του Ριχάρδου, Ερρίκος, δούκας του Έριφετ, πεθαίνει ο πατέρας του. Με πονηριές, ο Ριχάρδος σφετερίζεται την περιουσία και τα χρήματα που νομικά ανήκουν στον εξάδελφό του, επωφελούμενος από την απουσία του στην εξορία.

Στο μεταξύ, ο Ριχάρδος θα πρέπει να φύγει σε εκστρατεία για να πολεμήσει στην Ιρλανδία. Όσο πολεμάει μακριά, ο Μπόλινγκμπροκ επιστρέφει από την εξορία με τη στήριξη πολλών δυσαρεστημένων ευγενών, που υποφέρουν κάτω από την οικονομική πίεση και τους δυσμενείς φόρους που τους επιβάλλει ο Ριχάρδος, και βάζει πλώρη να γίνει βασιλιάς.

Όταν επιστρέφει ο Ριχάρδος από την εκστρατεία στην Ιρλανδία, όλοι οι κόλακες αριστοκράτες της αυλής του έχουν πάει με το μέρος του Μπόλινγκμπροκ. Ο ίδιος αναγκάζεται σε καθαίρεση και οδηγείται στη φυλακή, ενώ η γυναίκα του, η βασίλισσα, στέλνεται εξορία στη Γαλλία. Όσο ο ξάδελφος του Ριχάρδου στέφεται βασιλιάς ως Ερρίκος ο 4ος, ο προδότης σερ Πήρς Έξτον, δολοφονεί τον Ριχάρδο και φέρνει τη σωρό του σε φέρετρο στα πόδια του νέου βασιλιά.

Στο τέλος αυτού του έργου, που αναδεικνύει την πίκρα της κολακείας και της πτώσης από την εξουσία, από τα ψηλά στα χαμηλά, ο νέος βασιλιάς επιπλήττει τον δολοφόνο Έξτον για τη μοιραία του πράξη, αφού προηγουμένως ο ίδιος τού είχε αναθέσει την φρικτή δολοφονία. «Δεν αγαπάει το φαρμάκι αυτός που το ζητά, ούτ’ εγώ εσένα», είναι τα λόγια του Ερρίκου του Δ’. «Κι αν το θάνατό του θέλησα, μισώ τον δράστη κι αγαπώ τον σκοτωμένο».

Εκπληκτικό έργο, υφασμένο πάνω στην κακοδιαχείριση της εξουσίας και το ψεύτικο προσωπείο που δίνει σε όποιον κρατάει σκήπτρα.

Μέσα στις 135 σελίδες, αναγνωρίζεις πολλά παρόμοια δράματα εξουσίας, όχι μόνο από την ιστορία, αλλά και από την κοινωνία, από οποιονδήποτε κάνει την κακοδιαχείρισή της.

Η πίκρα και η μετάνοια του ισχυρού που καθαιρείται, που εξευτελίζεται και αναγκάζεται να παρακαλάει, είναι η ανατροπή στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, αντίθετο με την αλαζονεία του πρώτου μέρους.

Πικρό, σοφό, διδακτικό και αληθινό. Θα σου δώσει την ικανοποίηση να διαβάζεις ένα διαχρονικό αριστούργημα. Δεν υπάρχουν πλέον τέτοια μυθιστορήματα ή θεατρικά έργα.

Ας είμαστε ευγνώμονες στον Ουίλιαμ Σαίξπηρ.